Dysk twardy klika i stuka — co to oznacza i czy da się odzyskać dane?

Włączasz komputer, a z dysku dobiega rytmiczne klikanie, stukanie albo cykanie — i system go nie widzi. To jeden z najbardziej niepokojących dźwięków, jakie może wydać sprzęt, bo prawie zawsze oznacza awarię mechaniczną. Dobra wiadomość: w większości przypadków dane wciąż da się odzyskać. Zła: masz na to bardzo ograniczone okno, a każda kolejna próba uruchomienia dysku to ryzyko, że stracisz je na zawsze. Poniżej tłumaczymy, co oznaczają te dźwięki, czego absolutnie nie robić i kiedy dane uratuje laboratorium.

Co tak naprawdę oznacza klikanie dysku twardego

Klasyczny dysk twardy (HDD) to precyzyjna mechanika: talerze obracające się z prędkością 5400–7200 obr./min i głowice odczytu-zapisu unoszące się nad nimi na poduszce powietrznej cieńszej niż ludzki włos. Gdy ten układ przestaje działać, słychać to dosłownie.

Klikanie i stukanie — najczęściej głowice

Powtarzalne klikanie to zwykle tzw. click of death: głowica nie potrafi odczytać danych, więc wraca do pozycji wyjściowej i próbuje ponownie — w kółko. Przyczyną bywa uszkodzona lub zatarta głowica (np. po upadku albo uderzeniu), porysowana powierzchnia talerza lub uszkodzona elektronika sterująca. Dopóki głowica „orze" po talerzu, z każdą sekundą rośnie obszar trwale zniszczonych danych. Taki przypadek to klasyczne odzyskiwanie danych z dysku HDD — praca dla laboratorium, nie dla domowego oprogramowania.

Piszczenie, bzyczenie, brak rozpędzania

Wysoki pisk albo bzyczenie i brak charakterystycznego rozpędzania talerzy to częsty objaw zatartego silnika lub klejących się głowic (head stiction). Dysk próbuje wystartować i nie może. To również awaria mechaniczna — i również sygnał, żeby natychmiast odłączyć zasilanie.

Czego NIE robić, gdy dysk klika (5 błędów, które kosztują dane)

• Nie podłączaj dysku ponownie „na próbę". Każdy kolejny start z uszkodzoną głowicą poszerza zniszczenia na talerzu. To pojedynczy najczęstszy powód, dla którego dane stają się nieodzyskiwalne.
• Nie otwieraj obudowy dysku. Talerze HDD muszą pozostać w idealnej czystości — wystarczy jedna drobina kurzu, by głowica trwale je porysowała. Otwarcie dysku w domu niemal zawsze przekreśla odzysk.
• Nie zamrażaj dysku. To mit sprzed dwóch dekad — dziś robi więcej szkody niż pożytku (więcej niżej).
• Nie uruchamiaj darmowych programów do odzyskiwania. Recuva, TestDisk i podobne narzędzia działają tylko przy usterkach logicznych. Na dysku z awarią mechaniczną zmuszają głowicę do dalszej pracy i pogłębiają uszkodzenia.
• Nie potrząsaj dyskiem i nie uderzaj nim. „Reanimacja" stukaniem to gwarantowane porysowanie talerzy.

Mit zamrażania dysku — dlaczego to dziś zły pomysł

Rada „włóż dysk do zamrażarki" krąży po internecie od czasów dysków o pojemności kilkudziesięciu gigabajtów. W nowoczesnych HDD kondensacja wilgoci wewnątrz hermetycznej obudowy i naprężenia termiczne potrafią dobić i tak osłabioną mechanikę. Nawet jeśli dysk na chwilę „ożyje", efekt jest krótkotrwały, a wilgoć zostaje w środku. W laboratorium nikt nie odzyskuje danych przez zamrażanie — to domowy zabieg, który najczęściej kończy odzysk, zanim się zaczął.

Co robić krok po kroku

1. Natychmiast wyłącz komputer lub odłącz dysk zewnętrzny od zasilania. Nie czekaj, aż „samo przejdzie".
2. Nie podłączaj go ponownie ani do innego komputera, ani przez inną przejściówkę.
3. Zapisz, co się stało — czy był upadek, zalanie, przepięcie, jak długo klikał. To przyspiesza diagnozę.
4. Zabezpiecz dysk przed wstrząsami (antystatyczna folia lub pudełko), nie otwieraj go.
5. Skontaktuj się z laboratorium odzyskiwania danych. Im szybciej, tym większa szansa na pełny odzysk.

Czy da się odzyskać dane z klikającego dysku?

Najczęściej tak. Klikanie oznacza problem mechaniczny, ale same dane na talerzach zwykle wciąż istnieją — trzeba tylko bezpiecznie się do nich dostać. W laboratorium wygląda to tak: w komorze laminarnej (czyste środowisko bez kurzu) wymieniamy uszkodzone głowice na sprawne z dawcy, a następnie tworzymy kopię sektor po sektorze specjalistycznym sprzętem (np. PC-3000 od AceLab), który radzi sobie z trudnymi, „chorymi" obszarami. Dane odzyskujemy z tej kopii, nie z oryginału — żeby nie narażać go na dalszą pracę. Cały zakres prac i widełki cenowe opisaliśmy na stronie poświęconej odzyskowi danych z dysku talerzowego.

A jeśli to dysk SSD albo zewnętrzny?

Dyski SSD nie mają ruchomych części, więc nie klikają — jeśli „klika" obudowa dysku zewnętrznego, w środku najczęściej i tak jest klasyczny HDD. Pamiętaj jednak, że SSD potrafią padać równie nagle, tylko ciszej: znikają z systemu, przechodzą w tryb tylko-do-odczytu albo zgłaszają zerową pojemność. Skutek dla danych bywa ten sam, dlatego reguła „przerwij pracę z nośnikiem i nie kombinuj" obowiązuje tak samo. Więcej o rozpoznawaniu awarii przeczytasz w naszym wpisie o objawach uszkodzenia nośnika danych, a jeśli kusi Cię tani dysk z portalu — koniecznie zerknij na tekst o podróbkach SSD z Allegro.

Dlaczego nie zwykły serwis komputerowy, tylko laboratorium

Wymiana głowic, otwarcie dysku czy obrazowanie chorego nośnika wymagają komory laminarnej, dawców części i narzędzi serwisowych, których nie ma typowy punkt naprawy komputerów. Próba „odpalenia" klikającego dysku na zwykłym stanowisku zwykle pogłębia uszkodzenia. Dlatego klikający dysk to zawsze zadanie dla laboratorium — i im szybciej tam trafi, tym taniej i skuteczniej. Jak rozpoznać dobry serwis, opisaliśmy w poradniku jak wybrać serwis odzyskujący dane.

Podsumowanie

Klikanie, stukanie czy pisk dysku twardego to sygnał awarii mechanicznej — głowic, talerzy lub silnika. Nie podłączaj go ponownie, nie otwieraj, nie zamrażaj i nie odpalaj darmowych programów. Wyłącz zasilanie i oddaj nośnik do laboratorium, które zajmuje się odzyskiwaniem danych z uszkodzonych dysków HDD: w większości przypadków dane wciąż są do uratowania, a u nas dowiesz się tego za darmo, zanim cokolwiek zapłacisz.